Üroloji Nedir?
Üroloji, hem erkek hem de kadınların üriner sistem hastalıkları ile erkeklerin üreme sistemi hastalıklarının teşhisini, cerrahi ve medikal tedavisini inceleyen tıp dalıdır. Birçok kişi tarafından yalnızca erkek sağlığı ile ilişkilendirilse de, üroloji bölümü her iki cinsiyeti de ilgilendiren ortak ve farklılaşan birçok sağlık sorununa çözüm sunar.
Üroloji, bir cerrahi branş olmasına karşılık, uzmanları sadece ameliyat yapmaz. Aynı zamanda ilaç tedavileri, yaşam tarzı değişiklikleri ve diğer medikal yöntemlerle de hastalarını tedavi eder.
Üroloji Neye Bakar?
Üroloji, böbrekler, mesane, üreterler, üretra, testis, penis, skrotum ve prostat gibi organlarla ilişkili tüm hastalıkların tanı ve tedavi sürecini yürüten tıbbi branştır. Üriner ve üreme sistemini etkileyen enfeksiyon ve hastalıkların tanı, tedavi ve takibi üroloji tıbbi birimince yürütülür.
Bu geniş kapsam, ürolojinin hem erkek hem de kadın sağlığında ne kadar merkezi bir rol oynadığını gösterir. Alanı, yalnızca erkeklere özgü prostat büyümesi, kısırlık veya sertleşme sorunları gibi durumlarla sınırlı değildir. Aynı zamanda kadınlarda sıkça karşılaşılan idrar kaçırma, tekrarlayan sistit ve pelvik organ sarkması gibi problemlerin çözümü ile de ilgilenir.
Dolayısıyla bir üroloji bölümü, böbrek taşlarının şiddetli ağrısından üriner sistem kanserlerinin cerrahi tedavisine, çocuklarda görülen doğumsal anomalilerden, yaşa bağlı gelişen idrar zorluklarına kadar her yaştan ve cinsiyetten hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkileyen sağlık sorunlarına odaklanır.
Üroloji Erkeklerde Hangi Hastalıklara Bakar?
Üroloji, erkeklerde hem idrar yolları hem de üreme sistemini etkileyen çok çeşitli hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenen, erkek sağlığının merkezinde yer alan bir branştır. Başlıca erkek üroloji hastalıkları aşağıda sıralanmıştır.
Prostat Hastalıkları
- İyi Huylu Prostat Büyümesi: Özellikle 50 yaş üstü erkeklerde sık görülen, prostat bezinin iyi huylu olarak büyümesi durumudur. İdrar akışında zayıflama, sık idrara çıkma, gece idrara kalkma gibi belirtilere yol açar.
- Prostatit: Prostat bezinin iltihaplanmasıdır. Akut veya kronik olabilir ve ağrı, idrar yaparken yanma gibi şikayetlere neden olur.
- Prostat Kanseri: Erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Erken evrede genellikle belirti vermez, bu nedenle düzenli kontrol ve PSA testi hayati önem taşır.
- Sertleşme Sorunu: Cinsel ilişki için yeterli sertliğin sağlanamaması veya sürdürülememesi durumudur. Diyabet, kalp hastalıkları gibi fiziksel nedenlerin yanı sıra psikolojik faktörler de rol oynayabilir.
- Erkek Kısırlığı: Bir yıl boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesi durumunda erkeğe bağlı nedenlerin araştırılmasıdır. Varikosel, hormonal bozukluklar, sperm üretim sorunları gibi birçok nedeni olabilir.
Testis Hastalıkları
- Testis Kanseri: Genellikle genç erkeklerde görülen, testiste ağrısız sert bir kitle ile kendini belli eden önemli bir kanser türüdür.
- Varikosel: Testis damarlarının genişlemesidir. Genellikle sol tarafta görülür ve kısırlığın en sık rastlanan nedenlerinden biridir.
- Hidrosel: Testis torbasında sıvı birikmesidir.
- Testis Torsiyonu: Testisin kendi etrafında dönerek kan akışının kesilmesidir. Acil cerrahi müdahale gerektiren ağrılı bir durumdur.
- Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar: Bel soğukluğu, klamidya, üretrit gibi idrar yolunu ve genital organları etkileyen enfeksiyonlardır.
- Penil Problemler: Peyronie hastalığı ve fimozis gibi durumlar ile ilgilenilir.
Üroloji Kadınlarda Hangi Hastalıklara Bakar?
Yaygın kanının aksine üroloji, kadın sağlığında da kritik bir role sahiptir. Kadınların idrar yolları ve pelvik taban sağlığı ile ilgili pek çok sorun, ürolojinin uzmanlık alanına girer. Başlıca kadın üroloji hastalıkları aşağıda sıralanmıştır.
- İdrar Kaçırma / Üriner İnkontinans: Kadınlarda, erkeklere oranla çok daha sık görülür.
- Pelvik Organ Prolapsusu: Mesane, rahim veya bağırsağın vajinadan dışarı doğru sarkmasıdır. Doğum, yaşlanma ve ağır kaldırma gibi nedenlerle pelvik taban kaslarının zayıflaması sonucu oluşur.
- Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonları: Kadınların üretrasının daha kısa olması, enfeksiyonlara daha yatkın olmalarına neden olur. Yılda üç veya daha fazla kez idrar yolu enfeksiyonu geçirmek, altta yatan bir nedenin araştırılmasını gerektirir.
- İnterstisyel Sistit / Ağrılı Mesane Sendromu: Nedeni tam olarak bilinmeyen, mesanede ve pelvik bölgede kronik ağrı, sık idrara çıkma ve aciliyet hissi ile kendini gösteren bir durumdur.
- Kadın Cinsel İşlev Bozuklukları: Ağrılı cinsel ilişki gibi sorunların ürolojik nedenlerinin araştırılması durumudur.
Üroloji Hangi Hastalıklara Bakar? (Hem Erkek Hem de Kadınlarda)
Üroloji bölümü, cinsiyet fark etmeksizin her bireyde görülebilen çok sayıda üriner sistem hastalığının tanı ve tedavisini gerçekleştirir.
Böbrek ve Üreter Taşları: Üriner sistemde mineral ve tuzların kristalleşerek oluşturduğu sert yapılardır. Şiddetli yan ağrısı, idrarda kanama ve bulantı gibi belirtilere neden olabilir.
Mesane Kanseri: En sık belirtisi ağrısız idrarda kanamadır. Sigara kullanımı en önemli risk faktörüdür.
Böbrek Kanseri: Genellikle erken evrede belirti vermez ve başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde tesadüfen saptanır. İleri evrede yan ağrısı, kitle ve idrarda kanama görülebilir.
Üreter ve Üretra Kanserleri: Daha nadir görülen kanser türleridir.
İdrar Yolu Enfeksiyonları: Bakterilerin üretradan girerek idrar yollarında iltihaplanmaya neden olmasıdır. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, bulanık idrar gibi belirtilerle seyreder.
Nörojenik Mesane: Omurilik yaralanması, Multiple Skleroz (MS), Parkinson hastalığı gibi nörolojik sorunlar nedeniyle mesane kontrolünün bozulmasıdır.
Pediatrik Üroloji Sorunları: Çocuklarda görülen hipospadias, inmemiş testis, vezikoüreteral reflü gibi doğumsal veya edinsel sorunlar da ürolojinin ilgi alanına girer.
Üroloji Bölümünde Tanı Yöntemleri ve Testler Nelerdir?
Doğru tedavi, ancak doğru ve eksiksiz bir teşhis ile mümkündür. Bir üroloji doktoru, hastanın şikayetlerine ve bulgularına göre çeşitli tanı yöntemlerinden faydalanır. Bu yöntemler, basit laboratuvar testlerinden, ileri teknoloji gerektiren görüntüleme ve fonksiyonel testlere kadar geniş bir alanı kapsar.
Tanı sürecinin ilk ve en önemli adımı fizik muayene ve hasta öyküsüdür. Doktor, hastanın şikayetlerini detaylıca öğrenir. Erkeklerde rektal muayene (PRM), prostatı değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.
Tam idrar tahlili, idrar kültürü, kreatinin gibi böbrek fonksiyon testleri ve erkeklerde Prostat Spesifik Antijen testi sıkça kullanılır. Ayrıca Ultrasonografi (USG), Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ile iç organlar detaylıca incelenir. Ürodinami ve Biyopsi gibi ileri testler de tanı için kullanılmaktadır. Üroloji bölümünde kullanılan testler ve tanı yolları aşağıdaki gibidir.
PSA Testi
Prostat Spesifik Antijen (PSA), prostat tarafından üretilen, meni (semenin) kıvamını düzenleyen bir enzimdir. Bu enzimin bir kısmı kanda dolaşabilmektedir. İyi huylu prostat büyümesinde prostat büyüdükçe PSA’nın kandaki değeri belli bir oranda artar. Prostat kanseri, prostat iltihabı, prostat biyopsisi, prostat enfarktüsü, idrar yolu ameliyatları (TUR), ejakülasyon, İdrar retansiyonu (glob vezikal) gibi durumlarda anormal PSA artışları görülür.
Prostat Sağlık İndeksi
Özellikle agresif prostat kanserli hastaları erken dönemde yakalamak için kullanılan bir kan testidir. Kandan bakılan prostat kanseri markerları arasında duyarlılığı en yüksek olan testtir.
Genetik Testler
Ürolojik hastalıkların tanı ve tedavi planlamasında genetik testlerin rolü ve önemi giderek artmaktadır. Hastalarda prostat kanseri riskini belirlemek, yüksek riskli hastaları daha yakın takibe almak, erken dönemde yakalanmış prostat kanseri hastalarına tedavi yöntemine karar vermek için kullanılmaktadır. Yine tüp bebek yöntemleri öncesi genetik testlerden rutin olarak yararlanılmaktadır.
Emar – MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme)
Manyetik Rezonans Görüntüleme (EMAR –MR), radyo dalgalarından yararlanılarak büyük mıknatıslarla oluşturulan güçlü bir manyetik alan içerisinde belli anatomik yapıları, diğer yapılardan kesin olarak ayırt etmek, hastalıklı dokuları belirlemek ve tanımlamak için kullanılan bir tıbbi tekniktir. Özellikle son teknoloji 3 Tesla ve 1.5 Tesla MR cihazları ile ürolojik hastalıkların tanısında ve tedavi öncesi planlamalarda bu teknikten faydalanılır.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Bilgisayarlı Tomografi (BT), özel röntgen ışını kullanılarak vücut içerisindeki alanların detaylı olarak resimlerini ve taramalarını oluşturmak için kullanılan bir görüntüleme tekniğidir. Bilgisayarlı Tomografi (BT) tekniği, erkek üreme organlarına ilişkin tümörlerin ve bu organlara bağlı olarak oluşan travmaların incelenmesi, taş hastalığının teşhisi ve taş tiplerinin belirlenmesi için Üroloji birimlerinin en çok kullandığı teknik olarak bilinmektedir.
Ultrason
Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgalarından yararlanılarak uygulanan bir görüntüleme tekniğidir. Üroloji birimlerinde prostat büyümesi, prostat bezine bağlı olarak oluşan kanser ve üriner sisteme ilişkin olarak her türlü hastalığın incelenmesi için tercih edilmektedir. Radyasyonsuz bir yöntem olduğu için genellikle başlangıç incelemesi için kullanılır. Ultrasonu yapan kişinin deneyimi çok önemli olduğu için mutlaka deneyimli radyologlar tarafından yapılmalıdır.
Ürodinami Testi
İdrar yapma ve depolama işlevlerinde önemli rol oynayan organların bozukluklarını araştıran testlerin genel adı ürodinami olarak açıklanmaktadır. Ürodinami testi, vücutta herhangi bir kesi yapılmadan acısız bir şekilde idrar kanalından mesane ve makattan yerleştirilen iki adet basınç ölçer ince kateter ile yapılan dinamik bir testtir. Bu işlem sırasında mesane ile çevre kasların tüm hareketleri kaydedilip incelenir ve tüm bu veriler dikkate alınarak tanı konulur.
Sistoskopi
İdrar torbasının içinin incelenmesini sağlayan endoskopik tanı yöntemidir. Ucunda kamera sistemi olan sonda yumuşaklığında kıvrılabilir fleksible sistoskop denilen bir alet ile lokal anestezi ile poliklinik şartlarında yapılan bir incelemedir. İşeme kanalı ve mesane içindeki hastalıkları, mesane kanserlerini, idrar yolu darlıklarının tanısını koymaya yardımcı olan bir yöntemdir. Hiçbir ayrıntıyı gözden kaçırmamak için hastanemizde sistoskopi işlemleri görüntüsü çok net olan dijital aletler kullanılarak yapılmaktadır. Opsiyonel olarak isteyen hastalara sedasyon altında da yapılabilmektedir.
Prostat Biyopsisi
Prostat biyopsisi, özel bir iğne kullanılarak prostattan parça alma işlemidir. Prostat kanseri tanısı prostat biyopsisi ile belirlenmektedir. Prostattan alınan biyopsi özel boyalarla işlem geçirdikten sonra mikroskop altında incelenir. Bu işlemden sonra patoloji uzmanı, hastanın prostat kanseri olup olmadığını rapor eder. Hastanemizde tüm prostat biyopsi işlemleri sedasyon altında, işleme radyoloji ve üroloji hocalarının birlikte katılımı ile üst düzey MR füzyon cihazı (Uronav) kullanılarak MR füzyon prostat biyopsisi şeklinde yapılır. Hastanemizde perineal yolla prostat biyopsisi işlemleri yapılabilmektedir.